Artemisia absinthium L. - bylica piołun
Compositae
- Złożone
 

Posted by: Hrefna Heiðr in , , , , , , , , , , ,


Wygląd, występowanie i cechy charakterystyczne


Piołun jest rośliną wieloletnią, o wzniesionych, szarofilcowato owłosionych pędach, sięgających 40-100 cm. Jego cechą charakterystyczną, odróżniającą od innych bylic jest to, że wszystkie części nadziemne są srebrnoszare. Liście piołunu są jedno- lub trzykrotnie pierzastosieczne, ich odcinki podługowatolancetowate, tępe, z wierzchu szarozielone, z obu stron jedwabistofilcowate, spodem białawe. Kwitnie od lipca do września, kwiaty są zebrane w drobne, zwisające koszyczki, tworzące gałęziste, groniaste wiechy. Same koszyczki są prawie kuliste, drobne, szerokie na 0,3-0,4 cm, zwisające. Ich dno jest owłosione, a okrywa filcowata. Płatki korony są jasnożółte.

Występuje na terenach nizinnych i podgórskich w całej strefie umiarkowanej Europy, szczególnie chętnie na przydrożach, nieużytkach, leśnych polanach i zrębach, prawie zawsze masowo. Do uprawy wymaga stanowisk ciepłych, ze średnio ciężką glebą, jest rośliną wapnio- i azotolubną.

Cała roślina ma specyficzny, "ziołowy" zapach (w sklepach zielarskich pachnie głównie piołun i rumianek) i bardzo gorzki smak, wyczuwalny nawet w rozcieńczeniu 1:800.

Surowiec, skład chemiczny i działanie


Surowcem leczniczym są kwitnące wierzchołki i młode liście rośliny. Należy je suszyć szybko, w cieniu, w temperaturze 35-40°C. Po wysuszeniu surowiec lekko wilgotnieje.

Ziele i liść (Herba, Folium Absinthii) zawierają olejek eteryczny (a w jego składzie tujon, cyneol, lakton seskwiterpenowy - artabsynę, proazulen i kwas izowalerianowy), gorycze typu prochamazulenowego - absyntynę i anabsyntynę, flawonoidy (głównie wspólną bylicom artemitynę), garbniki, związki kumarynowe (izofraksydynę, skopolinę i kalikantozyd). W rzadko stosowanych korzeniach znajduje się ponadto kwas 3,4,5-trimetoksybenzoesowy.

Piołun jest stosowany leczniczo jako środek gorzki, pobudzający trawienie, żółciopędny i żółciotwórczy, krwiotwórczy, rozkurczowy i przeciwskurczowy, lekko moczopędny, tonizujący. Działa także antyseptycznie, przeciwrobaczo (stosowany zewnętrznie przeciw wszawicy i wewnętrznie przeciw robakom obłym). Pobudza miesiączkowanie i przynosi ulgę, jeśli jest bolesne. Może jednak wywołać poronienie, a badacze uzależnienia absyntowego dowodzą, że po długotrwałym stosowaniu może powodować drgawki.

Pozaleczniczo bywa stosowany w likiernictwie, winiarstwie, przemyśle perfumeryjnym i jako przyprawa. Świeże ziele rozłożone w mieszkaniu chroni przed inwazją pluskiew.

W większych dawkach roślina jest trująca.

Zastosowanie lecznicze i dawkowanie


Przy biegunce, bolesnym miesiączkowaniu, kolce, zaburzeniach żółciowych, żołądkowych i nerkowych oraz wspomagająco w żółtaczce, przy reumatyzmie i w zarobaczeniu stosuje się napar z łyżeczki ziela na szklankę wrzątku, który należy pić łyżkami przez cały dzień.

Przy niedostatecznym wydzielaniu soków żołądkowych i nieprawidłowej przemianie materii stosuje się napar z 1-2 łyżeczki ziela na szklankę wody, podawany 2-3 razy dziennie po szklance.

Przeciwrobaczo stosuje się jednorazową dawkę 2-3 g sproszkowanego ziela, którą należy popić dużą ilością płynu.

Z piołunu można również sporządzić macerat winny lub nalewkę. Macerat (2 łyżki ziół maceruje się przez 14 dni w litrze białego wina, odcedzone zlewa do chroniącego przed światłem naczynia) stosuje się jako środek pobudzający trawienie i dawkuje 2 łyżeczki przed jedzeniem przez kilka dni. Nalewkę (30 g świeżego ziela piołunu, 5 g świeżego ziela bylicy pospolitej, 1 litr spirytusu 70° - rozdrobnione zioła zalać spirytusem w szklanym naczyniu, naczynie szczelnie zamknąć i odstawić na 7-10 dni do naciągnięcia, po czym płyn zlać i przecedzić przez bibułę filtracyjną) podaje się w dawce 10-30 kropli na 100 ml wody 2-3 razy dziennie na pół godziny przed jedzeniem jako środek pobudzający trawienie lub 20-60 kropli w 50 ml wody 3 razy dziennie jako środek żółciopędny.

W niestrawności połączonej z brakiem kwasów żołądkowych lub ogólną niedokwaśnością stosuje się mieszankę z równych ilości ziela piołunu, liścia mięty, kminku, ziela krwawnika, ziela tysiącznika i korzenia omanu. Należy wypijać pół szklanki naparu z takiej mieszanki przed każdym posiłkiem.

Uwaga! Nie należy przedłużać stosowania ani podawać wysokich dawek piołunu! Bezwzględnymi przeciwwskazaniami do jego stosowania są ciąża, obfite miesiączki, krwawienia w przewodzie pokarmowym, żylaki odbytu oraz ostre stany nieżytowe błon śluzowych żołądka i jelit.

Zastosowanie magiczne



While wormwoode hath seede, get a bundle or twayne,
to saue against March, to make flea to refraine.
Where chamber is swept, & ye wormwoode is strowne
No flea for hise life, dare abyde to be known.

Piołun jest stosowany przede wszystkim w rytuałach ochronnych, w komunikacji ze zmarłymi i do wzmacniania integracji działania wszystkich zmysłów. Wspomaga usuwanie klątw i chroni przed urokami, noszenie przy sobie ususzonej kwitnącej gałązki piołunu może nawet powodować odwrócenie uroku ku rzucającemu go.

W polskiej magii ludowej piołun zbiera się w wigilię świętego Jana. Świeże ziele należy suszyć powieszone nad drzwiami wejściowymi do domu lub w przedpokoju, a listki rozsypać we wszystkich kątach domostwa, co ma odpędzać nieprzyjazne duchy. Podobnemu celowi, a także oczyszczeniu pomieszczenia, czy szerzej - konkretnego miejsca ze wszystkich negatywnych wpływów i w ogóle "zła wszelkiego" ma służyć palenie piołunowego kadzidła.

W Rosji uważano, że piołun chroni przed zielonowłosymi rusałkami, wodnymi istotami, które wiosną snuły się po lasach i uwodziły chłopców.

W odróżnieniu od bylicy pospolitej, piołun jest uważany za ziele męskie, podporządkowane Marsowi i związane z żywiołem ognia. Jest silnie związany z wężami - ludowe podania mówią, że wyrósł na śladach węża wygnanego z raju, dlatego uważano, że chroni przed ukąszeniem żmii.





Źródła:

  • B. Broda, J. Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin leczniczych, trujących i użytkowych, wyd. V, PZWL, Warszawa 1996 (ISBN 83-200-1956-7)
  • J. Mowszowicz: Flora letnia - Przewodnik do oznaczania dziko rosnących letnich pospolitych roślin zielnych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1979 (ISBN 83-02-00397-2)
  • J. Kresánek: Rośliny lecznicze, Wydawnictwo "Sport i Turystyka", Warszawa 1983 (ISBN 83-217-2457-4)
  • W. Poprzęcki: Ziołolecznictwo, Spółdzielcza Agencja Reklamowa "SPAR", Spółdzielnia Pracy Dziennikarzy, Warszawa 1989 (ISBN 83-00-02498-0)
  • E. Szot-Radziszewska: Sekrety ziół - Wiedza ludowa, magia, obrzędy, leczenie, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2005 (ISBN 83-7436-027-5)
  • informacje własne

stat4u